Tirotricin (na engleskom tyrothricin) je lokalni polipeptidni antibiotik koji se koristi isključivo za vanjsku primjenu kod manjih infekcija kože i sluznice usne šupljine i grla. Dobiva se iz bakterije Brevibacillus brevis, a sastoji se od mješavine dva antibiotska spoja: tirocidina (70–80%) i gramicidina (20–30%).
Kako djeluje?
- Uništava bakterije na mjestu primjene. Tirocidin direktno razara ćelijsku membranu bakterija, dok gramicidin stvara kanale kroz koje bakterija gubi važne ione i energiju, što dovodi do njenog odumiranja.
- Širok spektar lokalnog djelovanja. Najefikasniji je protiv Gram-pozitivnih bakterija (poput stafilokoka i streptokoka), ali djeluje i na određene Gram-negativne bakterije te neke gljivice, uključujući Candidu albicans.
- Nizak rizik od rezistencije. Zbog specifičnog načina uništavanja ćelijske membrane, bakterije vrlo rijetko razvijaju otpornost na tirotricin i nema unakrsne rezistencije s drugim antibioticima.
Za šta se koristi i u kojim oblicima?
Zbog toksičnosti za crvena krvna zrnca i unutrašnje organe, tirotricin se nikada ne uzima sistemski (u obliku tableta za gutanje ili injekcija). Ne apsorbuje se značajno kroz kožu ili sluznicu, pa djeluje strogo lokalno.
- Liječenje manjih rana (gel i prašak za kožu). Preparati poput Tyrosur gela i praška koriste se za sprečavanje i liječenje infekcija kod površinskih rana, posjekotina, ogrebotina, manjih opekotina, žuljeva i inficiranih akni.
- Upale grla i usne šupljine (pastile/lozenge). U kombinaciji s lokalnim anesteticima i antisepticima (npr. u preparatima kao što su Dorithricin, Trachisan ili Lemocin) koristi se za ublažavanje bolova i lokalno suzbijanje bakterijske infekcije kod upale grla, ždrijela i krajnika.
Sigurnost i mjere opreza
- Nuspojave. Rijetke su i obično blage, poput prolaznog peckanja, crvenila kože ili blage iritacije na mjestu primjene.
- Ograničenja primjene. Ne smije se nanositi na sluznicu nosa (zbog rizika od oštećenja čula mirisa) niti na velike, duboke i jako vlažne rane.
- Trudnoća i dojenje. Iako se minimalno apsorbuje, primjena tokom trudnoće i dojenja preporučuje se samo kratkotrajno, na maloj površini i uz prethodni savjet ljekara.
Tirotricin lijekovi i cijene u BiH
Prema podacima Registra lijekova Bosne i Hercegovine (ALMBiH), na tržištu BiH registrovano je nekoliko lijekova koji sadrže tirotricin, a dostupni su u obliku preparata za kožu, pastila za grlo i kapi za uši.
Cijene u apotekama nisu strogo fiksirane za sve bezreceptne preparate, pa mogu blago varirati u zavisnosti od lanca apoteka i kantona/entiteta.
| Naziv lijeka | Oblik i pakovanje | Namjena i režim izdavanja | Okvirna cijena u BiH |
|---|---|---|---|
Tyrosur® Gel | Gel za kožu (1 mg/g), tuba 5 g | Površinske rane, ogrebotine, posjekotine; bez recepta | 9,65 – 11,00 KM |
 Tyrosur® Prašak | Prašak za kožu (1 mg/g), bočica 5 g | Površinske, umjereno vlažne rane; bez recepta | 11,50 – 13,00 KM |
 Trachisan | Lozenges (pastile), 20 komada (kombinacija s lidokainom i hlorheksidinom) | Upale grla, ždrijela i usne šupljine; bez recepta | 10,00 – 13,00 KM |
 Otol H | Kapi za uši, bočica 10 g (kombinacija s prednizolonom i tetrakainom) | Upale vanjskog ušnog kanala; uz ljekarski recept | oko 5,50 – 6,50 KM |
Važne napomene pri kupovini
- Preparati za grlo u apotekama. Osim Trachisana koji je standardno dostupan u apotekama širom BiH, u pojedinim apotekama (naročito u pograničnim područjima ili putem interventnog uvoza) povremeno se mogu naći i druge pastile s tirotricinom, poput njemačkog preparata
Dorithricin (cijena se najčešće kreće između 14,00 i 18,00 KM za 20 pastila). - Režim izdavanja. Dok se Tyrosur i Trachisan kupuju u slobodnoj prodaji bez recepta, kapi za uši Otol H sadrže i kortikosteroid (prednizolon) te lokalni anestetik, zbog čega je za njihovu kupovinu obavezan recept ljekara.
Dorithricin (cijena se najčešće kreće između 14,00 i 18,00 KM za 20 pastila).